Ngày nay, với những thao tác đơn giản, một người bình thường có thể dễ dàng tạo tài khoản cá nhân và kêu gọi lập nhóm trên Facebook, TikTok, Threads hay YouTube. Sau đó, bằng việc "sáng tạo nội dung số" hướng vào những điều kỳ quặc kích thích sự tò mò của đám đông, sẽ dần tạo ra cộng đồng theo dõi. Muốn nhanh chóng tối ưu hóa lượt xem và theo dõi, chủ kênh có thể bỏ tiền "chạy ad" (quảng cáo), mua lượt tương tác ảo. Và dường như thời nào cũng vậy, các nội dung "nóng", gây tò mò với đại chúng như: bạo lực, tự hại, tình dục, phô trương sành điệu hay tấn công người khác... sẽ nhanh chóng đưa chủ kênh trở thành người có ảnh hưởng trên "cõi mạng".
Để duy trì, tăng trưởng lượt xem nhằm kiếm lợi, người xây các kênh nội dung đen tối này sẽ biết cách làm cho tính giật gân, cực đoan, độc hại ngày càng gia tăng. Khi đã "có máu mặt" trong cộng đồng mình tạo ra, ngoài nguồn thu đổ về từ các nền tảng nhờ lượt tiếp cận, thì những chủ kênh này còn mở quảng cáo các sản phẩm, cơ sở làm ăn của mình.
Người dùng mạng xã hội (MXH) từ chỗ xem giải trí, giết thời gian hay thậm chí chỉ dừng lại vài giây trên màn hình với các nội dung gây sốc, sẽ dần dần được thuật toán dẫn dắt để sa vào mạng lưới chằng chịt của những "kênh đen". Với người dùng là trẻ em, người trẻ chưa làm chủ được thời gian và chưa đủ khả năng sàng lọc thông tin, thì vào MXH đồng nghĩa với tiêu thụ một dòng chảy bất tận những thứ độc hại, từ những trò bạo lực do những "soái ca" trên mạng dàn dựng, các hình thức thách đố "dũng cảm", "thử thách bản thân" nguy hiểm do những "chứng nhân" lệch lạc, tăm tối...
Điều đáng nói, khi xem xét như một tình huống pháp lý, thì rất khó xác định phía bị hại là ai, định lượng mức độ thiệt hại thế nào. Trong thời đại "giải trí đến chết" (từ dùng của nhà phê bình truyền thông Neil Postman) có thể thấy những buổi livestream đầy lời lẽ sỗ sàng thu hút được hàng triệu lượt theo dõi, những "anh hùng mạng" sở hữu các kênh triệu view, các buổi trình diễn thử thách tự hại bản thân lại khiến nhiều người trẻ chờ đợi... Các kênh đen trên MXH thoạt nghĩ đơn giản chỉ là những hình thức giải trí khuây khỏa hợp thời, dễ tiếp cận nhưng lại chứa những độc tố ngấm ngầm xâm nhiễm vào văn hóa cộng đồng mà đến khi chúng phát tác thì vô phương cứu chữa.
Lá chắn pháp luật và việc thực thi an ninh, phòng ngừa từ gốc là điều mà nhiều quốc gia đang thực hiện trước nguy cơ có tính thời đại. Mới đây, tại Bỉ, cơ quan an ninh cũng cảnh báo một trào lưu mới phát sinh trên thế giới MXH gọi là cực đoan hư vô (nihilistic extremism) với xu hướng tôn sùng những người tạo ảnh hưởng mang tâm thế hỗn loạn, gây chia rẽ và bạo lực; phủ nhận các chuẩn mực và giá trị đạo đức. Nạn nhân đa số là học sinh, được "dẫn" vào các nhóm kín, thao túng tâm lý, dụ dỗ cho đến ép buộc thực hiện hành vi tự hại hoặc gây tổn thương cho người khác.
Tại Việt Nam, kể từ 1.7.2026, các quy định mới trong luật An ninh mạng chính thức có hiệu lực, trong đó có nhiều điều khoản hướng đến xử lý từ nguồn những hình thức "sáng tạo nội dung số" có hại cho người dùng.
Đã đến lúc cần xây dựng những kênh phản ứng nhanh để người bị hại trên không gian số có thể tìm thấy sự hỗ trợ kịp thời. Cùng với việc quy định chặt chẽ về lứa tuổi sử dụng MXH, thì cần xây dựng những thiết chế văn hóa, môi trường giáo dục lành mạnh, chương trình hiệu quả để thiết lập nền tảng nhân văn, giúp cho người trẻ kỹ năng, bản lĩnh khước từ và thoát khỏi sự quyến rũ của những kênh nội dung độc hại trên mạng. Cùng với các giải pháp thực thi nghiêm minh pháp luật, thì đây mới là sự can thiệp có tính gốc rễ.
Bình luận (0)